Ergenlikte arkadaş grupları ve akran değerlendirmesi daha fazla önem kazanabilir. Bazı gençler sınıfta konuşma, yeni kişilerle tanışma veya grup etkinliklerine katılma öncesinde yoğun kaygı yaşayabilir. Utangaçlık tek başına bir psikolojik sorun değildir; kaygının sürekliliği ve gencin yapmak istediği şeylerden ne ölçüde uzaklaşmasına yol açtığı önemlidir.
Yargısız merak
Gence “abartıyorsun” demek, yaşantısını paylaşmasını zorlaştırabilir. Hangi durumlarda kaygının arttığını, bedeninde neler hissettiğini ve kaçınmanın kısa vadede nasıl rahatlık sağladığını birlikte anlamaya çalışın. Aile, genci hazır olmadığı bir ortama zorlamak yerine küçük ve seçilebilir adımlar üzerine konuşabilir.
Uzman değerlendirmesi
Kaygı okul devamını, arkadaşlıkları veya günlük işlevi belirgin etkiliyorsa uzman görüşü alınabilir. Ergen psikoloğu ararken gizlilik, ebeveyn bilgilendirmesi ve görüşme hedeflerinin nasıl ele alınacağını sormak faydalıdır. Bursa’da klinik psikolog başvurusu, gencin kendi beklentilerini anlatabileceği güvenli bir çerçevede planlanmalıdır.
Küçük ve seçilebilir sosyal adımlar
Gencin her etkinliğe hemen katılması beklenmemeli; ancak kaygı nedeniyle istediği her şeyden vazgeçmesi de fark edilmelidir. Genç, kendi seçtiği daha küçük bir adım belirleyebilir: tanıdığı bir arkadaşına mesaj atmak, etkinliğe kısa süre uğramak veya kalabalık olmayan bir ortamda buluşmak gibi. Amaç performans göstermek değil, gencin karar hakkını koruyarak deneyim kazanmasına alan açmaktır.
Aile adımları onun adına belirleyip sonuçları sürekli kontrol etmemelidir. Genç deneme sonrasında neyin kolay, neyin zor olduğunu kendisi değerlendirebilir. Kaygı okul veya günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlıyorsa profesyonel değerlendirme, gencin kendi hedeflerini de içeren bir çerçevede planlanabilir.
Gencin deneyimini başkalarıyla kıyaslamayın
“Herkes bunu yapabiliyor” demek, gencin yaşadığı güçlüğü küçümsenmiş hissettirebilir. Bunun yerine hangi durumun daha zor olduğunu, gencin ne olmasından endişe ettiğini ve ne tür bir desteği kabul edebileceğini sorun. Hedefler gencin katılımıyla, küçük ve gözlenebilir adımlar olarak belirlenebilir.
İçe dönük olmayı tek başına sorun kabul etmemek gerekir; kişinin tercih ettiği sosyal yaşam ile kaygı nedeniyle yapmak istediği şeylerden kaçınması birbirinden farklıdır. Okula devam, arkadaşlıklar ve günlük sorumluluklar belirgin etkileniyorsa uzman değerlendirmesi düşünülebilir. Süreçte gencin mahremiyeti, güvenliği ve kendi hedefleri gözetilmelidir.